Co obxectivo de apoiar ao sistema de saúde local fronte ao brote epidémico, a organización centrou a súa actividade en tres eixos: atención médica, control vectorial e educación comunitaria.
Debido ao alarmante aumento do número de casos de dengue rexistrado en Honduras no que vai do ano, os equipos de
Médicos Sen Fronteiras (MSF) realizan unha intervención de urxencia en Tegucigalpa, a capital deste país de América Central, onde se constatou o índice máis alto de afectados.
Trátase dun tipo de intervención relativamente novo para a organización, que poucas veces traballa coa problemática do dengue nun proxecto deste tipo, onde, ademais de coordinar unha sala de urxencia pediátrica que xa atendeu a 80 nenos, atópase identificando e eliminando, a través de brigadas móbiles e en coordinación coa Secretaría de Saúde, focos infecciosos en 4000 vivendas da rexión periférica de Tegucigalpa.
O dengue, endémico en América Central, é unha enfermidade viral transmitida polos mosquitos do xénero Aedes (Aedes aegypti e albopictus), cuxos síntomas clásicos moitas veces son similares aos dun estado gripal, e que poden incluír dor de cabeza, picos febrís, náuseas, dores abdominais e erupciones cutáneas. A forma máis grave na que se manifesta a enfermidade é o dengue hemorrágico, que produce sangrados e pode xerar un shock irreversible, causando a morte.
En Fonduras, o dengue clásico rexistrou en 2010 un aumento significativo en comparación co ano anterior (xa son máis de 50.000 casos no que vai de ano). Sen embrago, a característica máis preocupante deste brote é a prevalencia do dengue hemorrágico, con máis de 1.500 casos e 160 mortes, un incremento do 1850% en comparación con 2009. "Eu coñecía o dengue anterior", explica dona Herminia Moncada, habitante dunha das casas inspeccionadas por MSF e cuxo fillo estivo recentemente internado por mor da enfermidade. "Pero este é distinto. Este dengue mata."
Aínda que a Secretaría de Saúde estivo brindando resposta ao gran número de casos, incrementando a cantidade de camas dispoñibles e habilitando unidades especializadas en dengue nos centros de saúde nas zonas periféricas, o hospital de referencia para a enfermidade non daba abasto ante a afluencia de pacientes. Ademais, as unidades descentralizadas de dengue só estaban preparadas para recibir a pacientes adultos, polo que os nenos continuaban derivándose ao centro de referencia. Fronte a esta situación, e para contribuír a desconxestionar os hospitais desbordados, MSF reacondicionó unha sala de urxencia no Hospital San Felipe, nos suburbios de Tegucigalpa, que brinda atención a nenos menores de 15 anos que presentan síntomas da enfermidade. Xa no seu segundo día de actividades, a sala, cunha capacidade de 23 camas, atopábase traballando a plena capacidade.
Durante a súa estadía na sala, o tratamento para os nenos consiste en hidratación e repouso. "Co dengue non podemos definir de antemán que pacientes poderán mellorar rapidamente. Non existe unha vacina ou medicamento específico contra o virus; só podemos controlar os síntomas e tratar as consecuencias, esperando que o propio corpo estabilícese", explica a doutora Elisabeth Bragança, a cargo da sala de urxencias de MSF. Aínda que o tratamento soa sinxelo, a hidratación oral presenta as súas complexidades: o soro debe fornecerse con moito coidado para evitar a sobrecarga de líquidos, xa que o dengue altera a permeabilidade dos vasos sanguíneos e córrese o risco de que os líquidos terminen aloxándose en distintas partes do corpo, provocando complicacións como edemas pulmonares. "Debe manterse constantemente un equilibrio na cantidade de líquido a administrar", sinala a doutora Bragança.
O persoal sanitario de MSF tamén traballa na educación dos acompañantes dos nenos internados, tomándose o tempo para explicarlles como administrar os líquidos de forma regular aos seus fillos. ?Eu atribúo moito do éxito da intervención médica á colaboración dos pais?, salienta a doutora Bragança. Son moitas veces as nais as que permanecen durante toda a noite xunto aos seus fillos, dándolles o soro nos intervalos establecidos e anotando as cantidades para logo informar ao persoal sanitario. Polo xeral, os pais non contan con ninguén que os releve, e ás veces pasan moitos días sen durmir. Por esta razón, o soporte emocional aos pais é un compoñente máis da intervención.
Para o equipo de MSF, é gratificante ver como se comezan a recuperar os pequenos pacientes. Só un día logo de ser internada, Lucía Isammar Elvir, de 5 anos, mira riseiro á súa nai e pide: "Quero estar na miña casa para xogar; quero pintar e debuxar".
Educación, abatización e fumigación: aspectos centrais da loita contra o dengue Ademais de dar atención médica, MSF intervén para facer fronte a esta urxencia a través do control vectorial, para evitar a propagación do mosquito transmisor da enfermidade. De forma coordinada co organismo de control vectorial do Ministerio de Saúde, os equipos de MSF atópanse traballando a través de brigadas móbiles na colonia Manchén, nun barrio periférico de Tegucigalpa, no que se rexistraron os maiores índices de persoas afectadas.
Os mosquitos que transmiten o dengue se crían en auga estancada, polo que o manexo adecuado da auga nas vivendas é central. É por isto que para o dengue, non alcanza soamente co tratamento médico das persoas enfermas, senón que se require ademais prestar especial atención aos aspectos sociais e culturais que posibilitan a aparición da enfermidade. ?A educación é o compoñente primordial e fundamental para combater o dengue; é o que vai cambiar o transcurso das epidemias futuras?, asegura Luís Montiel, coordinador de loxística do proxecto.
Na colonia Manchén, onde as casas sitúanse nas ladeiras dos outeiros, as familias reciben auga cada quince días, o que lles obriga a almacenar en tanques. Nos angostos corredores das casas, acumúlanse cacharros e bidóns que poden converterse en potenciais focos infecciosos. A acumulación de lixo é outro aspecto preocupante. Ao tratarse de familias de escasos recursos, o tratamento dos residuos presenta as súas dificultades. María Mercés Suazo Bustillo, de 89 anos, conta que, desde que unha habitación ao fondo da súa vivenda se desmoronó, non puido desfacerse de todos os cascallos e mobles inutilizables. "Eu son pobre e cóbrannos moito diñeiro por tirar todo isto, por iso non podo facelo."
Para concientizar e educar á poboación sobre como manter a auga almacenada libre de larvas e evitar a acumulación de lixo onde se deposite auga, un equipo de educadores de MSF percorre o barrio, casa por casa, dividindo o traballo en mazás, identificando os posibles focos infecciosos e explicando aos seus habitantes como evitar a propagación do vector. O fincapé está posto en modificar os hábitos e costumes sociais, involucrando ás persoas na loita contra o dengue, facéndoos participar e colaborar na limpeza da súa propia casa. "Recorde que o inspector non queda a vivir con vostedes", arenga a través da súa megáfono un integrante do equipo de educación de MSF que percorre as rúas da colonia. As mesmas brigadas encárganse da abatización, un proceso mediante o cal trátase cun produto químico a auga para evitar que as larvas poidan reproducirse.
Trátase dun traballo minucioso pero necesario, que permite xerar nas familias a confianza necesaria para que logo os equipos de fumigación de MSF poidan entrar ás vivendas. O obxectivo desta segunda etapa é romper o ciclo de reprodución do mosquito, a través de dous ciclos de asperxido sobre cada casa, cun intervalo de sete días.
Ata o momento, MSF leva 700 vivendas abatizadas e 400 fumigadas, e planea asperxer 4000 casas antes da finalización da intervención.
Entradas
